Polyamorie

Elkanah_and_his_two_wives

Een aanloop naar een post die ik morgen plaats. We zijn er als samenleving achter dat liefde in vele vormen bestaat. Dat het heel goed mogelijk is om verliefd te zijn op meer dan één persoon tegelijk en dat het ook heel goed mogelijk is dat je verder bent dan zo’n springerige verliefdheid en diepgevoelde liefde kent voor meer dan één partner tegelijkertijd. Wie hier nog steeds aan zou kunnen twijfelen wordt alleen al geholpen door hedendaagse media, zoals de televisiezender TLC.

Real life soaps

TLC, een echte vrouwenzender, heeft meerdere real life soaps over polyamore relaties. In ieder geval over bigamisten. Mensen die met meerdere partners tegelijk leven en daar in een private ceremonie mee getrouwd zijn. Wettelijk kun je (nog) niet trouwen met meerdere personen. Deze mensen zijn meestal met één van de partners wettelijk getrouwd en met de andere via die private ceremonies. Voor zover ik weet gaan de shows op TLC over één man die getrouwd is met meerdere vrouwen. De tegengestelde variant van één vrouw met meerdere mannen bestaat ook. En ik weet, van bijvoorbeeld de schrijver Arthur Japin, dat er polyamore relaties bestaan in de homoseksuele variant.

De shows op TLC spelen al jaren. In het begin wekten ze reuring en leidden ze tot instant succes. Inmiddels hebben we jarenlang kunnen zien dat de gezinnen functioneren en dat ze elkaar respecteren en er een vrij gelukkig leven op na houden. TLC leert ons dat we ons oordeel op moeten schorten. Dat bigamisten niet anders zijn dan wij en ze hun geluk gegund dienen te krijgen.

Maar functioneert dit?

Functioneren de gezinnen op TLC wel werkelijk? Uiteraard is het een uitvergroting. Je krijgt geen spannende tv van burgertruttigheid – al lijkt Heel Holland Bakt het tegendeel te bewijzen. In de bigamisten-shows zie je de vrouwen samenspannen tegen elkaar en als dat ze dient ook tegen de man. Hij wordt ingezet als breekijzer en vredebrenger wanneer er meningsverschillen zijn tussen de vrouwen en die meningsverschillen kunnen ook lang na zijn vredestichting nog als een veenbrand sudderen. De vrouwen zijn eerlijk dat ze elkaar lang niet altijd uitgekozen zouden hebben, ze zijn jaloers, ze zoeken allianties met de andere vrouwen wanneer ze een tegenstander vinden in een andere vrouw. Het huishouden zoals dat wordt weergegeven op TLC is een levenslange guerrilla-oorlog.

Jaren geleden heb ik met een strikt christelijke Amerikaanse een mailwisseling gehad over bigamie. Ze gaf me een korte rij bijbelcitaten als bewijsvoering dat de bijbel veelwijverij niet meer ondersteund. Ik kan die bijbelcitaten voor jullie opzoeken, maar het is eerlijk gezegd mijn werkwijze niet bij blogposts. Een deel van jullie heeft even weinig op met fundamenten in de bijbel als met fundamenten in de veda’s.

Wel wil ik hier psychologisch naar kijken. Mensen verlangen. Bereiken wat je wil brengt geluk voort. Hoe zeer kan het kwaad dat meer dan twee mensen in één relatie zitten?

Als ik naar de series kijk op TLC, de opgeklopte, gedramatiseerde series, dan komt het op mij over als een relatie die kwaad doet. De vrouwen maken de man hun boodschapper. Hij is voortdurend bezig met het sussen en bestieren van meerdere huishoudens die achter zijn rug om worden gedirigeerd in richtingen die het algemeen goed niet dienen. De vrouwen keuren elkaar en elkaars leven voortdurend. Wat betekent haar positie voor de mijne? Wat betekent de positie van haar kinderen voor de mijne? Wat betekent haar vruchtbaarheid voor de positie van mij en mijn kinderen? Het is een slangenkuil. Een vrijwillige slangenkuil, maar er zijn meer zaken die wij vrijwillig kiezen en die voor niemand goed zijn.

Ik kijk uit naar jullie reactie.

Advertenties

Peaceful wife

people-2562102_960_720

Een volbloed bekentenis! Ik zou haar een guilty pleasure van me kunnen noemen, maar dat vind ik niet van respect getuigen voor haar werk. Ik kreeg jaren geleden de tip om eens te kijken op het weblog van Peaceful Wife. Overigens vergat ik tijdenlang de naam van haar weblog en noemde het Obedient Housewife. Ik kan je zeggen: google dat en je komt op hele andere zaken uit dan haar weblog.

Leiderschap

Maar obedient housewife dekte in mijn onbegrip wel de lading. De standpunten van April staan mijlenver van een doorsnee West-Europese cultuuropvatting van dit moment af. Samengevat door mij betekenen haar standpunten God voor alles stellen en je echtgenoot ondersteunen en accepteren als leider van jullie gezin. God voor alles stellen is voor veruit de meeste gelovigen een vanzelfsprekendheid. Daar hoef ik in deze blogpost dus om twee redenen niet op in te gaan: de ene helft van de lezers beschouwt het vanzelfsprekend, de andere helft van de lezers zegt God niets.

Maar die tweede regel is op zichzelf al een onderwerp van jewelste! Hedendaagse vrouwen redden zichzelf. Ze hebben gestudeerd, ze hebben een goede baan, ze weten wat ze willen, ze kunnen hun eigen zaken behartigen. Er is niemand die mij ooit eerder heeft gezegd dat ik mijn echtgenoot (gek op hem!) als leider moet stellen in onze relatie. En dan heb ik nog een echtgenoot die wel kan leiden. Hoe zou dat kunnen gelden voor vrouwen van wie hun echtgenoot langdurig ziek is, of ontoerekeningsvatbaar is geraakt of wanneer hij overduidelijk haar belangen niet in acht neemt?

Dat beaamt April ook. Zit je in een rolpatroon waarin hij misbruik van je maakt, dan kan dit niet opgaan. Is je echtgenoot langdurig ziek, dan zijn er afspraken te maken wanneer hij wel en niet zijn leiderschap kan uitvoeren.
Nu nog, overigens, vind ik het raar om zo te praten over mannelijk leiderschap in een relatie. Het is volkomen tegengesteld aan wat ik geleerd heb hier in Nederland.

Experiment

Ik heb wel de proef op de som genomen. Daarvan heb ik mijn man overigens niet op de hoogte gesteld. Hij zou het experiment bespottelijk vinden en willen dat ik gewoon bleef doen. Het ging niet goed met ons destijds en ik had inmiddels ook wel ontdekt dat ik wat eigenwijze trekjes heb. Dat ik zijn adviezen aanhoorde en over mijn schouder gooide, waarna ik ging doen wat ik me toch al voorgenomen had. En hoe vaak had ik niet al van hem gehoord dat ik alleen mijn eigen zin deed en nooit naar hem luisterde? En ja, wij ruziën in maximalen: ‘altijd’ en ‘nooit’.

Dus het experiment ging in. Voor zover ik het nog weet was het rond 2014. Nooit heeft mijn man me gezegd dat ik me anders ben gaan gedragen. Het is blijkbaar zo geleidelijk gegaan dat dit hem niet is opgevallen. Maar ik schold dus niet meer tegen hem, ook niet als hij me krenkte, ik liet hem altijd merkte hoe blij ik ben hem te zien, met hem te praten en hem dicht bij me te hebben en ik legde hem dus mijn opties voor in allerlei situaties, dan zei hij me wat ik het beste kon doen en dan deed ik dat. Het waren eenvoudige vragen als “zal ik met het ov of met de auto naar die afspraak” maar ook “neem ik die baan aan of niet”. En daadwerkelijk ons beide betreffend: “kopen we dit (dure) spul wel of besluit hij dat we het niet kopen”. Normale mensen zullen dit herkennen: het is een groot gemak om je twijfels in dat soort situaties te delen en advies te horen. Dat deed ik nooit. Ik vond het fijn zijn mening te horen. Ik heb ook gewoon een behoorlijk slimme man. Hij ging langzamerhand steeds sterker in zijn schoenen staan. Letterlijk wat meer rechtop lopen. En er zijn vragen van mij waar hij op antwoordt: ‘weet ik niet. Kies zelf maar.’ Ik kan niet beamen of hij door heeft gekregen hoeveel meer controle hij kreeg over zijn situatie en de onze. Ik ben niet meer gestopt. Het succes was snel bewezen. Onze gehele relatie gaat nu beter. We zijn bijzonder klef voor een stel dat al 18 jaar bij elkaar is.

Het bredere beeld

Na mijn experiment ben ik ervan overtuigd dat het voor mannen van tegenwoordig beter is als ze de ervaring krijgen dat ze leiders zijn. Dat ze van belang zijn. Heel veel mannen hebben de verwachting dat ze oplossingen moeten brengen in plaats van (alleen) luisteren naar de frustraties van hun partner. Ik denk dat dit iets is dat mannen onder elkaar zo doen: oplossingen bieden en niet luisteren om het luisteren en geruststellen. Ze verwachten veelal dat ze moeten beschermen en de kost moeten verdienen, ook al is dat laatste in de huidige economie en met het aandeel hogeropgeleide vrouwen niet meer vanzelfsprekend.

Als we dat zouden willen, zouden wij vrouwen de mannen klein kunnen krijgen. Wij kunnen zo ongeveer alles goed. Werken, zorgen, prioriteren, onderhandelen, omzien naar anderen, relaties onderhouden. De baat voor vrouwen is dan, in mijn persoonlijke situatie, dat ik in heel veel zaken de beslissing niet meer hoef te nemen. Heb ik uitbesteed. Hoef ik niet te onthouden. Staat niet op mijn takenlijst.

Ik wilde jullie hierbij dus met enige gêne vertellen dat ik min of meer een peaceful wife ben geworden. Dat het werkt. Het was algemeen acceptabeler geweest als ik was blijven voldoen aan de maatstaf van mijn West-Europese hedendaagse cultuur, maar dit werkt verrassend goed voor mij. Voor ons.

De Nora-problematiek

“De moderne literatuur schetst een duister beeld: Madame Bovary slikt arsenicum, Effi Briest sterft van verdriet en Anna Karenina gooit zich voor de trein. De aan huis gekluisterde moeders wilden zich redden uit een bestaan waarin ze zich levend begraven voelden. Ze hadden minnaars en ze hadden kinderen van wie ze het welzijn op het spel zetten om hun eigen geluk te vinden. En dat egocentrisme moesten deze grote vrouwen uit de literatuur van de negentiende eeuw met de dood bekopen.
Natuurlijk zijn de tijden van Flaubert, Fontane en Tolstoj veranderd. Het patriarchaat is verleden tijd. Voor de wet zijn man en vrouw gelijk. En toch: ook nu nog zijn moeders veel sterker aan huis en haard gebonden dan vaders. En accepteren we nog steeds veel minder van vrouwen dat ze die band verbreken dan van mannen. Een man die zich niet met het huishouden bemoeit, andere vrouwen meer begeert dan zijn eigen vrouw, geen intensieve relatie heeft met zijn kinderen en op een gegeven moment besluit het gezin te verlaten is een egoïst. Een vrouw die op vergelijkbare wijze handelt is ziek. Haar seksuele verlangen naar andere mannen (voorbeeldig getoond in Lars von Triers film Nymphomaniac), en vooral de relativering van haar moederlijke ‘plichten’ zijn in het denkpatroon van onze cultuur verankerd als pathologisch van aard. ‘Je bent waanzinnig’, zegt Henrik Ibsens Helmer tegen Nora als zij aankondigt hem, de kinderen en het gehate ‘poppenhuis’ te willen verlaten.
Tegenwoordig zouden we dat een gebrek aan vrouwelijke hormonen noemen. Want de moeder heeft het kind toch in zich gedragen, heeft het gevoeld, is één geweest met de vrucht in haar lijf. Dan is ze toch van nature sterker op anderen georiënteerd, meelevend, altruïstischer?”

– Uit: Vergeven : Omgaan met onrecht, het boek waarin Svenja Flaβpöhler haar met de noorderzon vertrokken moeder probeert te begrijpen.

Juliana, een boekbespreking

Als ik, later als ik groot ben, niet Alberto Manguel kan worden, dan wil ik Jolande Withuis worden – zo schreef ik op Goodreads. Ik heb haar biografie over Pim Boellaard, haar onderzoek naar de afhandeling van oorlogstrauma’s in Europa na de Tweede Wereldoorlog en haar essays over vrouwen in de literatuur gelezen. Ik vind haar analyses diepgaand en haar woorden zo eloquent. Ik zou willen dat ik zo eloquent was (en dat ik niet drie zinnen achter elkaar met ‘ik’ zou laten beginnen). Jolande Withuis is één van mijn favoriete schrijvers. Vanzelfsprekend wilde ik haar biografie van de Nederlandse koningin Juliana lezen. Dat heb ik eind 2017 gedaan en hierbij mijn boekbespreking.

Of eigenlijk kan ik over de bespreking van het boek best kort zijn. Deze bespreking gaat meer over de biografe en over een ontdekking die ik deed tijdens het lezen van dit boek. Hoewel dit de zoveelste biografie is op mijn leestlijstje en ik hier al eens verteld heb waarom ik levensverhalen zo graag lees, ontdekte ik nu pas een fundamentele waarheid over biografieën. Maar nu eerst het boek zelf.

Mijn review van het boek lees je op Goodreads hier. Juliana was geen competente koningin. Bernhard maakte het haar nog vele malen moeilijker. Withuis schrijft zo gedegen als ze altijd doet en heeft fantastisch onderzoek gedaan in met name correspondentie van Juliana. Omdat ze geen toegang kreeg tot het particuliere Koninklijk Huisarchief, was ze enigszins beperkt in haar onderzoeksmogelijkheden. Dit heeft ze heel knap opgevangen. Misschien had Withuis angst dat ze een tekort aan informatie had en herhaalt ze om die reden regelmatig wat ze al eerder heeft geschreven in het boek. Ik begrijp haar samenvattingen na hoofdstukken niet zo. Er staat niets in dat je niet vlak daarvoor al hebt gelezen.

Inderdaad heb ik door de biografie het gevoel dat Withuis informatie tekort is gekomen over Juliana’s optreden als staatshoofd. Withuis put uit de dagboeken van ministers en kan effecten van Juliana’s beslissingen lang niet altijd zien, omdat ze de documentatie voorafgaand aan de beslissingen door Juliana niet heeft kunnen inzien. De ministers spreken ook in hun persoonlijke zielenroerselen echter niet van grote beïnvloeding door Juliana. Wel van gestuntel. Dat gestuntel van de Koningin kunnen de bewindslieden ook nergens anders delen dan in hun dagboeken, dus het is begrijpelijk het daar tegen te komen wanneer de Koningin stuntelt – en dat deed ze opvallend vaak.

Een uiterst belangrijke component in Juliana’s leven is haar vrijzinnig christelijk geloof. Vatbaar voor occultisme en bakerpraatjes. Juliana wantrouwde de wetenschap. Dit zo grote aspect van Juliana’s leven is in een biografie niet te vermijden, maar in de behandeling daarvan leek het mij dat Withuis hinder had van haar eigen achtergrond. Jolande Withuis is een kind van communistische ouders. Ze weet uit eigen ervaring bijzonder veel van het CPN-milieu en, voor mij een groot pluspunt in de biografie, verweeft de standpunten van de communistische subcultuur goed in het boek. Ik kom weinig tegen dat de reacties van de CPN, die zo weinig serieus werd genomen tijdens de Koude Oorlog, worden meegenomen in een geschiedenis waar ze weinig in hebben kunnen ingrijpen.

Withuis heeft geen begrip van het christendom en begrijpt Juliana’s hunkering naar God en een door God geschonken bestemming niet. Bij de slotconclusies in het boek merkt Withuis nogmaals op hoe gevaarlijk Juliana’s vatbaarheid voor esoterie en complottheorietjes was, hoe onbegrijpelijk dat Juliana daar geen weerwoord op kreeg. Een mij logische redenatie van Withuis. Maar ze vervolgt met eenzelfde verbazing over Juliana’s religiositeit als geheel. En daar constateerde ik dat een andere biograaf dit beter had kunnen begrijpen. Dit zit nu eenmaal niet in Withuis’ vezels.

Een biografie is zo sterk als zijn biograaf. Natuurlijk al omdat die biograaf goed onderzoek moet doen en de kunst moet verstaan geschiedenis en persoonlijke beweegredenen te analyseren. Maar achtergrond, merkte ik ditmaal, speelt merkwaardig sterk mee. Withuis is één van de meest capabele biografen in het Nederlands taalgebied, maar wanneer de achtergrond van de biograaf zo verschillend is van die van de hoofdpersoon, dan blijft een deel van het karakter van de hoofdpersoon in de schaduw.

Goed onderzoek kan niet vervangen wat de biograaf als eigen achtergrond meeneemt. Begrip komt niet volledig voort uit analyse, maar ook uit gedeelde levenservaring. Biografieën zijn kwetsbaar werk.