De Nora-problematiek

“De moderne literatuur schetst een duister beeld: Madame Bovary slikt arsenicum, Effi Briest sterft van verdriet en Anna Karenina gooit zich voor de trein. De aan huis gekluisterde moeders wilden zich redden uit een bestaan waarin ze zich levend begraven voelden. Ze hadden minnaars en ze hadden kinderen van wie ze het welzijn op het spel zetten om hun eigen geluk te vinden. En dat egocentrisme moesten deze grote vrouwen uit de literatuur van de negentiende eeuw met de dood bekopen.
Natuurlijk zijn de tijden van Flaubert, Fontane en Tolstoj veranderd. Het patriarchaat is verleden tijd. Voor de wet zijn man en vrouw gelijk. En toch: ook nu nog zijn moeders veel sterker aan huis en haard gebonden dan vaders. En accepteren we nog steeds veel minder van vrouwen dat ze die band verbreken dan van mannen. Een man die zich niet met het huishouden bemoeit, andere vrouwen meer begeert dan zijn eigen vrouw, geen intensieve relatie heeft met zijn kinderen en op een gegeven moment besluit het gezin te verlaten is een egoïst. Een vrouw die op vergelijkbare wijze handelt is ziek. Haar seksuele verlangen naar andere mannen (voorbeeldig getoond in Lars von Triers film Nymphomaniac), en vooral de relativering van haar moederlijke ‘plichten’ zijn in het denkpatroon van onze cultuur verankerd als pathologisch van aard. ‘Je bent waanzinnig’, zegt Henrik Ibsens Helmer tegen Nora als zij aankondigt hem, de kinderen en het gehate ‘poppenhuis’ te willen verlaten.
Tegenwoordig zouden we dat een gebrek aan vrouwelijke hormonen noemen. Want de moeder heeft het kind toch in zich gedragen, heeft het gevoeld, is één geweest met de vrucht in haar lijf. Dan is ze toch van nature sterker op anderen georiënteerd, meelevend, altruïstischer?”

– Uit: Vergeven : Omgaan met onrecht, het boek waarin Svenja Flaβpöhler haar met de noorderzon vertrokken moeder probeert te begrijpen.

Advertenties

Gedachten in Italië

Ik zou een uitgebreid gesprek, een uitgebreide kennismaking willen hebben. Wie is dit? Wat kan ik leren? Waar maak ik diegene blij mee? Waar kunnen wij het uitgebreid over hebben en hoe gaat dat in z’n werk?

Is dit verveling van me? Je maakt mij niet wijs dat anderen altijd, vroeger en nu, hun gedachten kwijt konden bij anderen. Hoe overleefden zij dat? Wat deden zij ter geruststelling? Corresponderen? Wat jammer dat we daar tegenwoordig de tijd niet meer voor nemen.

Wat kan ik vragen? Wat kunnen we bespreken? Mag ik nog van mezelf uitgaan? Hoe krijg ik antwoord? Wat spreken we af als kennismaking? Hoe ga ik dit doen?

Ik heb een hekel aan mezelf als ik me niet verstaanbaar kan maken en alleen maar sta te glimlachen om anderen zich op hun gemak te laten voelen.

Het is waardeloos tijd te steken in sympathiseren met een Italiaanse die je nooit meer zult zien, al kan het zijn dat ik haar dag maak door haar vriendelijk te behandelen…

Te triviaal

Het was waarschijnlijk Anselm Grün (een schrijver die ik eigenlijk echt niet te lezen vind) die terechte dingen zei over Oosterse religies. Ze vinden lijden zo triviaal dat ze het niet willen verlichten met het effect dat hun welvaart niet werd gestimuleerd en het lijden juist werd vergroot.

Het confucianisme is hierop uiteraard een uitzondering.

Brief aan Marc

Pas toen ik deze titel formuleerde, zag ik de analogie met het boek van Henri Nouwen. Die analogie is niet doelbewust. Ik had een discussie op Facebook met een oud-collega van mij en hij heet nu eenmaal Marc.

We bespraken religieuze oorlog. De strijd tussen kampen die het eigen gelijk willen verdedigen. Marc bepleitte autonome cultuurzônes over de wereld, waarbij de ene zône zich niet mag mengen in de maatschappij-inrichting van de andere zône. Ik begrijp de belangstelling. Ik ben het met Marc eens dat cultuurverschillen, en verschillende religies, naast elkaar mogelijk moeten zijn. Als iemand geen varkensvlees wil eten, niet uit gezondheidsoverwegingen maar omdat dit onderdeel is van zijn religie, dan is ook mij dat geen doorn in het oog. Hij mag uiteraard naar Mekka bidden als dat binnen zijn religie afgesproken is en hij mag bij een jaarlijks feest de andere feestgangers overstrooien met gekleurd poeder. Ik denk zelfs dat hiervoor geen cultuurzônes nodig hoeven te zijn, en ik denk dat Marc dat met mij eens is. Je mag ook pal naast mij wonen en geen varkensvlees eten, naar Mekka bidden of een feest met gekleurd poeder vieren. Als dat poeder bij mijn voordeur is beland, poets ik even extra. Eens per jaar is dat geen enkele moeite. Komt juist wel mooi uit.

Maar ik vind wel dat er een aantal universele waarden zijn. Rechten die gelden voor ieder mens, ongeacht de cultuur. Waarden die, als ze nu nog missen, via onderwijs doorgegeven moeten worden en als dat via onderwijs niet kan, maar er wel nood aan is, dan door de cultuurzône te bevrijden van de macht die die waarden tegenhoudt. Marc antwoordde dat ik het over kruisridders had. Historisch niet juist, maar daar ga ik nu niet op in. In Marc’s interpretatie van kruisridders ben ik er één en dat is wel correct.

Ik vind namelijk dat kindbruiden niet kunnen. Elk kind moet de volledige tijd krijgen om zich op te leiden. Je kunt beter niet zwanger worden tijdens je puberteit want je voortplantingsorganen zijn nog niet volgroeid en dat kan leiden tot jarenlange lichamelijke klachten. Ik vind vrouwenbesnijdenis niet acceptabel (over jongensbesnijdenis ben ik nog niet zeker: levert het schade of niet?). De besnijdenis van vrouwen levert jarenlange medische klachten op. Ik vind dat het doden van mensen met albinisme om de veronderstelde geneeskracht van hun ledematen met hand en tand bestreden moet worden. Ik vind dat kindsoldaten een misdaad zijn. Volwassenen kunnen hun daden in een oorlog al moeilijk verwerken, kinderen missen na oorlogshandelen elk referentiekader. Je brengt kindsoldaten in een schimmige wereld (cultuurzône) waarin ze niet meer weten wat goed en kwaad is en waarin ze zich niet meer staande kunnen houden. Al hun zekerheden zijn weggehaald. Ja, ik vind dat we dat in het westen beter juridisch hebben vastgelegd en ja, ik vind dat we kindsoldaten, mensen met albinisme, vrouwen en kindbruiden in bescherming mogen nemen. Desnoods met geweld tot zij een stabiele omgeving hebben. Ja, ik vind dat we daar andermans cultuur mogen aantasten.

Niet dat we het in het westen consequent beter hebben geregeld. Ik denk dat de onvrede met onze cultuur terecht is. We hebben aangeleerd ons te richten op persoonlijk succes. We vervreemden van anderen en accepteren anderen minder snel. Mensen vereenzamen. Mensen blijven ongewenst kinderloos omdat ze te lang wachten vanwege een voor hun ongeschikte omgeving om kinderen te krijgen. Dat proberen we medisch op te lossen door mensen langer vruchtbaar te houden, maar het lichaam is het probleem niet. De omstandigheden zijn dat wel. Er zijn neutrale onderzoeken gedaan naar de bevordering van geluk. Wanneer voelen mensen zich goed? De conclusie is dat we ons beter voelen als we onderdeel zijn van een groep mensen en samenwerken. We worden gelukkig als we iets voor anderen betekenen en zij iets voor ons betekenen. We zijn kuddedieren en willen er voor elkaar zijn. Dat gaat niet goed in het westen.

Dus nee, ik vind niet dat men overal ter wereld westers moet worden en ik beschouw mezelf niet superieur. Maar je maakt mij niet wijs, Marc, dat jij kindbruiden, moord op albino’s, kindsoldaten en vrouwenverminking wel acceptabel vindt, zolang anderen dat hun cultuur hebben gemaakt.

 

Gaat de wal het schip keren?

Het is prettig te klagen over de dagelijkse televisieprogramma’s. Over de daarin voorkomende personen of personages en over de aangesneden thema’s. Wie op televisie af gaat, krijgt de indruk dat we ongelukkig op zoek zijn naar onszelf. We emigreren om ons beter te voelen. We zoeken een traditioneel bestaan bij een boer, we genieten ervan te zien dat kakdames dezelfde problemen hebben als wijzelf en brengen publiekelijk onze huiselijke problemen ter oplossing als het gaat om verbouwingen, familieruzies, troepverzamelingen of de op handen zijnde echtscheiding.

Ik zag eerder deze week de trailer van de film De Ontsnapping naar een boek van Heleen van Rooyen. Een moeder verlaat door vermoeidheid geplaagd haar gezin om zichzelf te vinden aan de Middellandse Zee. Misschien dat de film er uiteindelijk toe komt dat het verlaten van je geliefden geen oplossing is, maar ik ken het einde niet en de trailer lijkt te zeggen dat de moeder alle recht heeft om op zo’n moment voor zichzelf te kiezen. Ik kan me voorstellen dat we met dit soort film en televisie onszelf het excuus aanleren dat we ons eigen geluk moeten najagen én ik kan me voorstellen dat we met dit soort televisie aan andere culturen de indruk geven dat we decadent zijn.

Via Twitter kwam ik weken en weken geleden op het spoor van de Philadelphia Nativist Riots. Omdat ik wilde lezen waar deze rellen over gingen, heb ik de link bewaard, maar ik kwam er vandaag pas toe om de tekst te gaan lezen. De rellen hadden een angst als grondslag die we op dit moment in Nederland ook hebben. Ik citeer even van Wikipedia:

“opposition to immigration is common in many countries because of issues of national, cultural, and religious identity.”

Bron

De vrees dat datgene wat jij van waarde vindt, wordt bestreden door een nieuwkomer, is een begrijpelijke en een in de geschiedenis vaak terecht geblekene.

Vast een impopulair standpunt dat ik hier te berde breng. En misschien wel een ongeïnformeerd standpunt – maar mijn dagelijkse ervaringen zeggen van niet. Ik woon in een wijk met een redelijk grote islamitische populatie. Met name met islamitische vrouwen heb ik regelmatig contact. Via mijn studie heb ik geleerd over hun religie, van henzelf leer ik over hun moraal. De moraal van deze vrouwen blijkt veelal de mijne. Sterker nog: ik herken meer in hun prioriteiten dan in de prioriteiten van veel van mijn Hollandse leeftijdgenoten. Dat kan wijzen op een archaïsch wereldbeeld mijnerzijds, maar ik ben zo arrogant te denken dat ik en de islamitische vrouwen die ik ken onze doelstellingen beter voor elkaar hebben dan een groot aandeel (niet alle!) ‘Hollandse’ vrouwen.

Heel veel moderne vrouwen die ik ken zijn ongewenst single. Ze zijn ongewenst kinderloos (meestal in verband met hun relatieloosheid), ze zijn gericht op positieve persoonlijke ervaringen, persoonlijke uitdagingen, persoonlijke successen, imago, uiterlijk, status en winst. Zelden (of eigenlijk nooit) zit er tussen deze vrouwen een meid die vindt dat ze dit succes, het gewenste uiterlijk of de winst ook werkelijk behaald heeft.

Onder de islamitische vrouwen die ik ken is uiterlijk ook heel belangrijk, daar kan ik niet over liegen. Status is van belang en wordt ontleend aan man en kinderen. Dit is ook geen risicoloze garantie op succes. En veel van de bij ‘Hollandse’ vrouwen levende waarden worden overgenomen, want ze worden opgepikt in het maatschappelijk verkeer. Ik ben ook geen heilig boontje. Uiterlijk en status vind ik ook veel belangrijker dan goed voor me is. Toch denk ik dat de islamitische vrouwen die ik ken over het algemeen een beetje gelukkiger zijn met hun leven dan de ‘Hollandse’ vrouwen die ik ken. Zonder dat ik daar enig onderzoek naar heb verricht. Ze zijn minder gejaagd, minder gericht op wat ze uitstralen, minder alleen en wellicht daardoor minder eenzaam.

Ik denk dat de verhouding islamitisch – seculier best een scheutje islamitisch erbij kan hebben. En ik weet hoe risicovol dit klinkt. Er zijn veel huidige islamitische subculturen schadelijk voor vrouwen. Als we de verhouding islamitisch – seculier nu strak in de gaten blijven houden, kan het islamitische deel door het seculiere deel milder raken en kan het seculiere deel door het islamitische deel minder gericht raken op persoonlijk, direct succes.

Hier pleit ik niet voor het opengooien van grenzen. Ze zijn op dit moment zo open als ze moeten zijn. Geen grenzen erkennen betekent dat je economie, sociaal stelsel en cohesie totaal aan gort helpt. Ik denk wel, en dat schrijf ik hier wel vaker, dat we geheel seculier de weg zijn kwijtgeraakt en dat een dosis traditionalisme ons goed zou kunnen doen. Het traditionalisme de wal die het seculiere schip gaat keren.

Jullie reactie hierop is zoals altijd van harte welkom. Breek mijn verwachtingen en reageer!